آرشیو اخبارجدیدترین اخباردسته‌بندی نشدهفرهنگی - اجتماعینظام حکمرانی دینی

در فرهنگ اسلامی، آزادی بیان، تنها از آنِ بیان حق است/ آزادی خارج از چارچوب ارزش ها در واقع ستم است

به گزارش روابط عمومی دفتر، جلسه ی پانزدهم از سلسله نشست های (نظام حکمرانی دینی) به منظور تدوین (نظریه کاربردی دولت اسلامی) روز چهارشنبه ۱۶مهرماه ۱۳۹۹ به صورت مجازی برگزار گردید.

این جلسه با موضوع کلی فقه نظام فرهنگی یا فقه فرهنگ برگزار گردید و حضرت آیت الله محسن اراکی فرهنگ را عبارت از «منظومه ی کنش ها و واکنش های اجتماعی مبتنی بر منظومه ی پذیرفته شده ی شایسته ها و ناشایسته ها» دانسته و به تعبیر فقهی آن را «ما یُعرف و ما یُنکر»  و همان معروف و منکری نامیدند که در قرآن و فقه بر آن تأکید شده و فرهنگ جامعه است .

از دیدگاه معظم له، از قید اختیار این تعریف دانسته می شود که تمام شئون فرهنگ، کنش هایی مسئولیت آفرین است. ایشان، کنش های اختیاری به دو دسته ی درون اجتماعی و اجتماعی تقسیم نموند که این دو دسته، همواره دارای سه بخش پنداری، گفتاری و رفتاری است.

استاد دروس خارج حوزه علمیه در تبیین ماهیت فرهنگ اسلامی عنوان نمودند که یکی از نقاط جدایی این فرهنگ از فرهنگ غیر اسلامی، احکامی است که در فرهنگ اسلامی نسبت به کنش های پنداری وجود دارد؛ زیرا از دیدگاه فرهنگ اسلامی، هر عقیده ای قابل پذیرش و قابل احترام نیست. حتی عقیده و پندار هم به دو گونه ی شایسته و ناشایسته تقسیم می شود که ظلم پنداری عبارت است از نپذیرفتن حق. و بالاترین ستم ها، نفی بزرگترین حقیقت ها یعنی ذات اقدس احدیث و پذیرش حاکمیت غیر اوست.

ایشان با ذکر حکایتی به نقل از شهید مطهری، یکی از ابزارهای استعمار و فرهنگ غربی برای نفوذ و حمله را، ادعای نادرست احترام تمام عقاید، بلکه تقدیس بیش از حد اموری دانستند که قدسیتی ندارد، تا بدین وسیله از امور حقیقتا مقدس، قدسیت زدایی صورت پذیرد، اما باید توجه داشت که عقیده ی باطل اساسا حرمت و قداستی ندارد و تنها عقاید برهانی و استدلال پذیر قابل تقدیس هستند.

در مورد کنش های گفتاری، آیت الله اراکی با تأکید بر عدم پذیرش آزادی مطلق بیان و گفتار در اندیشه و فرهنگ اسلامی، آزادی بیان را تنها از آنِ بیانِ حق، و بیان ناحق را همانند هر نوع تبهکاری و جنایت دیگر مذموم  دانسته، و ایستادگی در برابر حق و بینه را از بدترین انواع جرایم برشمردند.

نماینده ی استان مرکزی در مجلس خبرگان رهبری، پس از تبیین کنش های رفتاری، تمامی کنش های سه‌گانه پنداری، گفتاری و رفتاری را مسئولیت آفرین دانسته و منشأ عدل را در آزادی انسان در پندار و گفتار و رفتاری عنوان کردند که در چارچوب معیارها و ارزش های صحیح و نیکو باشد؛ چرا که آزادی خارج از چارچوب این ارزش ها در واقع ستم است، و انتشار آزاد گفتار باطل، یعنی آزادی ستم!

ایشان با اشاره به دو حکایت رابین هود و کمک او به نیازمندان در فرهنگ غربی و نیز حکایت امام صادق و صوفی نما که از کسانی می دزدید و به فقرا کمک می کرد، استدلال امام (ع) در رد رفتار صوفی را مورد تأکید قرار داده و از آن استفاده کردند که در فرهنگ اسلام، عملی که مجرمانه است، نمی تواند به عملی مقدس تبدیل شود حتی اگر در راه خدمت به مردم باشد؛ چرا که ستم است. از نگاه معظم له، یکی از مصادیق شکاف های عمیقی که بین فرهنگ اسلامی و غربی وجود دارد را در همین دو حکایت می توان یافت.

این عضو شورای عالی حوزه های علمیه، در تکمیل تعریف فقه فرهنگ، کنش های اجتماعی را مربوط به فرهنگ کلان و کنش های فرد درون جامعه را مربوط به فرهنگ خُرد دانسته، و عنوان نمودند که مسائل مربوط به فقه کلان در فقه فرهنگ بحث می شود. ایشان جامعه را دارای هر سه نوع کنش پنداری، گفتاری و رفتاری دانستند، که مثال کنش پنداری جامعه، باور حاکمیتی مشترک در اجتماع است و آن عبارت است از اعتقاد جامعه به حاکمیت خدای متعال.

معظم له، حاکمیت را نسبت به فرهنگ جامعه مسئول دانسته و یکی از گرفتاری های نظام جمهوری اسلامی را مسئولانی دانستند که نه تنها چنین دیدگاهی نداشتند بلکه گاهی خلاف آن را قائل بوده و معتقد بودند که باید فرهنگ را به مردم واگذار کرد تا هرچه دوست داشتند، همان را انجام بدهند. ایشان با استناد به آیه (يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ) تزکیه، تعلیم، ترویج و تعریف فرهنگ سالم بین مردم و مبارزه با فرهنگ و پدیده های ناسالم را وظیفه ی حکومت دانستند.

مقولات فقه فرهنگ کلان در چارچوب ارزش های مثبت، که می بایست مورد بحث قرار گیرد، از نگاه معظم له عبارتند از: اخلاق نیکو، آموزش، ادبیات و سخن گفتن و هنر.

در ادامه ایشان، با ذکر نمونه هایی از فعالیت ها و تولیدات فرهنگی در سالیان گذشته، یکی از تصورات رایج و اشتباه را این معنا دانستند که (اگر چیزی واقعیت دارد می توان آن را گفت و نشان داد) در حالی که یکی از بدیهیات فرهنگ اجتماعی آن است که چیز بد باید پنهان شود و به جای آن در رسانه ها، شیوه های خوراک، پوشاک، حریم ها و اندیشه های حق توسط حاکمیت تنظیم و هدایت شده و در جامعه گسترده شود.

ایشان در خاتمه روایت ذیل را به عنوان یکی از روایات بسیار مهم در موضوع فقه فرهنگ قرائت نمودند: قال الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ـ عن آبائه عليهم السلام ـ : أوحَى اللّه ُ إلى نَبِيٍّ مِنَ الأنبياءِ أن قُلْ لِقَومِكَ: لا تَلبَسُوا لِباسَ أعدائي و لا تَطعموا مَطاعِمَ أعدائي، و لا تُشاكِلُوا بما شاكَلَ أعدائي، فَتَكُونوا أعدائي كما هُم أعدائي. حضرت امام صادق (ع) به نقل از پدران بزرگوارشان فرمودند: خداوند به یکی از پیامبرانش وحی نمود که به قوم خود بگو: لباس دشمنان مرا نپوشید، و خوراک دشمن مرا نخورید، و سبک ظاهری خود را همانند دشمنان نکنید، چرا که همانند ایشان دشمن من خواهید بود./

بستن