بین المللتقریبیهمه مطالب سایتیادداشت ها

شیعیان به مسلمانی تمامی مذاهب اسلامی دیگر، اعتقاد دارند

دکتر ابراهیم العاتی

شیعیان به مسلمان بودن برادران اهل سنت و تمامی مذاهب اسلامی دیگر، اعتقاد دارند، اگرچه خود در گذشته و حال، همواره قربانیان تکفیر بوده اند

دکتر ابراهیم العاتی / معاونت آموزش عالی دانشگاه بین المللی علوم اسلامی – لندن

 

از این که به چنین موضوعی می پردازم بسیار متأسفم. چرا که من در طول عمر خود، همواره ایمان داشتم که مؤمنان همگی برادرند. چنگ زدن به ریسمان الهی و کنار نهادن تفرقه و عمل به دستورات الهی طبق آیه (إنّ هذِهِ أمَّتُكُم أمَّةً وَاحِدَةً وَأنَا رَبُّكُم فَاعبُدُونِ) را همیشه مورد سفارش قرار می دادم. در کنفرانس ها و گردهمایی های بسیاری که جهت تقریب و وحدت در کشورهای متعدد عربی، اسلامی و غربی برگزار شده بود، شرکت کردم. اما ناگهان به نقطه ی آغاز برگشتیم و تازه می خواهیم ثابت کنیم که بزرگترین مذهب در میان مذاهب اسلامی، مسلمان است! البته قطعا پیروان این مذاهب مسلمان هستند.

ناگهان به نقطه ی آغاز برگشتیم و تازه می خواهیم ثابت کنیم که بزرگترین مذهب در میان مذاهب اسلامی، مسلمان است!

اما فردی منسوب به شیعه هنگامی که در یکی از شبکه های ماهواره ای، دندان های خود را به هم فشرد و به عبای خود غره شده، گفته است: «تمامی علمای شیعه دوازده امامی، به کفر باطنی تمامی مسلمانان حکم کرده اند!!». او حتی یک عالم را هم استثنا نکرد، حتی خودش را، مگر خود او از علمای شیعه نیست؟ یا شاید مذهب دیگری برگزیده است؟ حقیقت آن است که سخن او صحیح نیست و این مطلب در ادامه روشن خواهد شد.

یکی از ضرورت های بحث علمی و مطالعات فلسفی، دوری جستن از جزم و قطع و ادعای آگاهی مطلق یا صادر کردن احکام کلی جزمی است که گوینده آن ها را استثنابردار یا خطاپذیر نمی شمارد، در حالی که این مسائل از آن دست موضوعات عقیدتی است که می توان آن ها را به وجوه مختلفی تأویل و تحلیل و تفسیر نمود، نه تنها در مسائل مربوط به امامت، بلکه حتی در مسائلی مانند خداپرستی و توحید که دقت و وضوح در آن ها مورد ادعاست و تمامی اصول دیگر به این اصل باز می گردد! مثلا یک معضل کلامی و عقیدتی مانند رابطه ی ذات و صفات، و اینکه صفات آیا عین ذات هستند یا نوعی معانی قائم در ذات الهی هستند، نتایج خطرناکی در رابطه با کفر و ایمان فرق اسلامی مانند اشاعره و معتزله در پی دارد.

به همین دلیل، بسیار باعث شگفتی و تعجب بود که سید کمال حیدری با قاطعیت و ضرس قاطع در یک موضوع دینی بگوید: «هیچ عالم شیعه ی دوازده امامی نیست مگر آن که حکم به کفر باطنی تمامی مسلمانان می دهد…»! این شیوه ی دوگماتیستی Dogmatism (جزم اندیشانه) مبنا و اساس تعصب ها و تندروی های آغاز دوران مدرن بود اما نقد فیلسوف آلمانی (امانوئل کانت) آن را تضعیف نمود.

معتقدم حقیقت دقیقا خلاف چیزی است که سید کمال حیدری گفته است

معتقدم حقیقت دقیقا خلاف چیزی است که سید کمال حیدری گفته است؛ چرا که از علمای شیعه امامی اثنی عشری، عبارات بسیاری مبنی بر اسلام بلکه ایمان پیروان دیگر مذاهب اسلامی است، و این دیدگاه ایشان، مبتنی بر وصایا و آموزه های ائمه ی اهل بیت (علیهم السلام) می باشد.

علامه عبدالحسین شرف الدین در کتاب «الفصول المهمّة في تأليف الأمّة» فصلی با عنوان «شیعیان همانند اهل سنت در مسلمانی مشترک هستند» نگاشته و می گوید: «در این فصل، تعداد اندکی از روایات ائمه ی شیعه (ع) را ذکر می کنم که مربوط به مسلمانیِ اهل سنت، و این است که در تمامی آثارِ مترتب بر عموم مسلمانان، اهل سنت همانند شیعه هستند. این امر در مذهب ما بی نهایت روشن بوده و هیچ فرد با انصافی در آن شک نمی کند. به همین خاطر تمامی روایات مربوط به موضوع را ذکر نکردیم زیرا توضیح واضحات، به دور از حکمت است». او سپس مثال هایی در این رابطه ذکر می کند[۱].

امام باقر (علیه السلام) فرموده است: «الإسلام ما ظهر من قول أو فعل، وهو الذي عليه جماعة من الناس من الفرق كلها، وبه حقنت الدماء، وعليه جرت المواريث وجاز النكاح، واجتمعوا على الصلاة والزكاة والصوم والحج، فخرجوا بذلك عن الكفر و أضيفوا إلى الإيمان / اسلام همان چیزی است که از سخن یا فعل و رفتار شخص بر می آید. اسلام است که جماعتی از پیروان تمامی فرق، بدان معتقد بوده و به وسیله ی آن، خون آن ها حرمت یافته، و از یکدیگر ارث برده و با هم ازدواج کرده اند و بر نماز و زکات و روزه و حج اجتماع نموده و در نتیجه از کفر بیرون شده و به ایمان ملحق گشته اند»[۲].

همچنین، امام صادق (علیه السلام) فرموده است: «اسلام همان ظاهر مردم است، یعنی شهادت به یگانگی خدا و پیامبری محمّد (ص) و برپایی نماز، پرداخت زکات، حج خانه خدا و روزه ماه رمضان». نیز فرموده است: «اسلام همان گواهی به یگانگی خدا و تصدیق رسول اوست که به وسیله ی این گواهی، خون ها حرمت یافته و ازدواج و ارث جاری شده، و مردم این گونه اند»[۳].

در این جا باید توجه داشت که امامین باقر و صادق (علیهما السلام) بر ظاهری که در انسان نمود دارد، تأکید نموده اند و نه باطن او، چنان که سید کمال حیدری تأکید کرده بود.

همواره از علما شنیده ایم که انسان تنها باید به ظاهر دیگران توجه کند، اما آنچه در ضمیر و باطن آن هاست، هیچ کسی، و به هر اندازه ای که مراتب عالیه را تحصیل نموده باشد، قادر به دانستن و حکم بر اساس آن نیست و تنها خداست که عالم و حاکم است. این مطلب مخصوص غیر شیعه نیست، بلکه حتی کسی که اظهار تشیع می کند، تنها خدا می تواند در مورد باطن او حکم کند.

گاهی برخی بین اسلام و ایمان، تفاوتی اعتباری قائل شده اند. این معنا در آیه ی کریمه آمده است که می فرماید: «قَالَتِ الأَعرَابُ آمَنَّا قُل لَّم تُؤمِنُوا وَلَكِن قُولُوا أَسلَمنَا وَلَمَّا يَدخُلِ الإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُم / [برخى از] باديه‏ نشينان گفتند ايمان آورديم بگو ايمان نياورده‏ ايد ليكن بگوييد اسلام آورديم و ایمان هنوز در دلهاى شما ايمان داخل نشده است). اسلام تنها ورود به دین و تسلیم در برابر پیامبر اکرم است. اما ایمان عبارت است از یقین ثابت در دل های مؤمنان به همراه اقرار زبانی. در این صورت، معنای ایمان اخص از معنای اسلام می باشد، و ما در آن شرط ولایت را نیز اضافه می کنیم[۴].

تفاوت میان اسلام و ایمان، حتی نزد اهل سنت نیز مدنظر بوده است. جرجانی می گوید: «اسلام، تواضع و گردن نهادن به چیزی است که رسول خدا (ص) از آن خبر داده است. در کشاشف آمده است که: هر امری که اقراری زبانی بدون همراهی دل باشد، اسلام نامیده شده، و هرچه که در آن، قلب با زبان همراهی کند. به نظر من: این مذهب شافعی است، اما در مذهب ابوحنیفه تفاوتی میان این دو نیست[۵].

با وجود آن که امامت یکی از اصول است، اما مسلمانی که به آن ایمان نداشته باشد، از دایره اسلام خارج نمی شود. جناب شیخ محمدحسین کاشف الغطاء می گوید:

«هر کسی به امامت به معنایی که ذکر کردیم عقیده داشته باشد، از نظر ایشان، مؤمن بالمعنی الأخص شمرده می شود. اما اگر تنها به ارکان چهارگانه (توحید، نبوت و معاد، و نیز به عمل به ارکان پنجگانه اسلام، یعنی نماز و روزه و زکات و حج و جهاد) عقیده داشته باشد، او مسلمان است و مؤمن بالمعنی الأعم. تمامی احکام اسلام بر او بار می شود: از قبیل حرمت خون و مال و آبروی او، و وجوب حفظ او، و حرمت غیبت او و دیگر موارد. نه این که معاذ الله با عدم اعتقاد به امامت بخواهد از مسلمانی خارج شود! بله، تأثیر اعتقاد به امامت در جایگاه قرب و کرامت در روز قیامت روشن می گردد. اما مسلمانان همگی در دنیا یکسان، و کفو همتای همدیگر هستند. اما بی شک در آخرت، درجات و منزلت هر یک بر اساس نیت ها و اعمالشان متفاوت است. این چیزی است که مربوط به خداست و علم آن نزد اوست، و نمی توان در مورد هیچ یک از خلق او در این باره، به قطعیت حکم کرد»[۶].

مسلمان غیر دوازده امامی، واقعا و ظاهرا مسلمان است، نه این که فقط ظاهرا مسلمان باشد آیت الله العظمی سیستانی

همچنین، مرجعیت عالی شیعه امامیه در این دوران، آیت الله العظمی سید علی حسینی سیستانی (مد ظله) بر این حقیقت تأکید نموده و در پاسخ به سؤالی که از ایشان در مورد سخنان یکی از روحانیون در مورد (کفر باطنی جمیع مسلمین از دیدگاه تمامی علمای شیعه اثناعشری) پاسخ دادند: «مسلمان غیر دوازده امامی، واقعا و ظاهرا مسلمان است، نه این که فقط ظاهرا مسلمان باشد، به همین خاطر عبادت او مانند نماز و روزه و حج همگی مجزی و تکلیف را از عهده ی او ساقط می کند، به شرطی که شروط عبادت را به طور کامل حاصل ساخته باشد. بنابراین در مسلمان بودن واقعی و ظاهری، هیچ تفاوتی میان شیعه و تمامی مذاهب دیگر مسلمانان نیست»[۷]. واقعی به معنای حقیقی و حاصل شده و متحقق است. این فتوا، فتوای عموم مراجع عظام ماست.

علامه محمدرضا مظفر اما به جنبه ی کاربردی اصول سابقی که برادری و وحدت اسلامی را محقق می سازد، اشاره می کند و می گوید: «یکی از بزرگترین و زیباترین آموزه هایی که دین اسلام به آن دعوت نموده استف برادری میان مسلمانان علیرغم تفاوت طبقه و مرتبه و جایگاه هر یک از ایشان است. و یکی از ساده ترین مقتضیات این برادری، چیزی است که از امام صادق (ع) نقل شده که فرمودند: برای برادر مسلمان همان چیزی را دوست داشته باشد که برای خود دوست می داردف و برای او چیزی نپسندد که برای خود نمی پسندد»[۸].

شاید کسی گمان کند که مقصود از برادری در احادیث اهل بیت علیهم السلام، برادری میان مسلمانانی است که از پیروان ایشان و تنها شیعه ی ایشان است. اما مراجعه به روایات ایشان همگی این توهم را رد می کند.

همین بس که حدیث معاویه بن وهب را بخوانیم که نقل می کند: «به ایشان ـ امام صادق علیه السلام ـ عرض کردم: چگونه با قوم خود و همنشینان خود از مردمانی که شیعه نیستند رفتار کنیم؟ امام فرمودند: به ائمه ای که از ایشان پیروی می کنید، بنگرید. همان کنید که ایشان می کنند. به خدا قسم امامان شما، بیماران ایشان را عیادت می کنند، و به تشییع جنازه های ایشان می روند، و له و علیه ایشان شهادت می دهند، و امانت را به ایشان ادا می کنند».

اگر شیعیان، کوچکترین شکی در اسلام دیگر مذاهب داشتند، هیچگاه در طول تاریخ، در حمایت از ایشان بپا نمی خواستند!

شیعیان در طول تاریخ بر این پایه دینی استوار، همواره مواضع سیاسی و اجتماعی خود را در یاری برادران عرب و مسلمان در جهاد ضد استعمار یاری می کنند. همانگونه که در لیبی، فلسطین، الجزائر، مغرب و دیگر اماکن اینگونه بوده است، به علاوه ی عراق و ایران و ترکیه. شیعیان هزینه های سیاسی و اجتماعی سنگینی به خاطر این مواضع پرداخت کرده و می کنند، اما اگر کمترین شکی در حقیقت اسلام دیگر مسلمانان داشتند ـ آنگونه که برخی توهم کرده اند ـ هیچ گاه این موضع گیری های بنیادین استوار از ایشان صادر نمی شد. مواضع حضرت آیت الله العظمی سیستانی ـ دام ظله ـ مرجع بزرگ شیعیان در جهان، در خاموش کردن فتنه های دینی و مذهبی که دشمن به دنبال افروختن آتش آن ها در عراق و جهان بود، و نیز مقابله ی ایشان با تروریسم متوحش داعش، و دلسوزی ایشان نسبت به دیگر اقلیت های عراق حتی بیش از شیعیان، شایسته ی آن است که تبدیل به برنامه ی عملی اندیشمندان و اساتید سیاست و جامعه شناسی و دیگران شود؛ تا از این طریق، درمان مشکلاتی باشد که جهان را در خود فرو برده است. مصیبت هایی از قبیل: فقر و جنگ های داخلی و تروریسم و نزاع های نژادپرستی و دینی و مذهبی. تا صلح داخلی و ثبات سیاسی و اجتماعی را بسط دهد.

علامه محمد حسین کاشف الغطاء

تصویری از علامه شیخ محمد حسین کاشف الغطاء در کنفرانس اسلامی در قدس، در کنار حاج امین حسینی مفتی عام فلسطین در سال ۱۹۳۱م

دیدار آیت الله سیستانی

آیت الله سیستانی هیئتی از اهل سنت را در عراق به حضور می پذیرد

 

[1] السيد عبد الحسين شرف الدين: الفصول المهمة في تأليف الأمة، ص۲۱، المجمع العالمي لأهل البيت، بيروت، ۱۴۳۱هـ- ۲۰۱۰م.

[۲] همان: به نقل از: اصول الكافي،ج۲ ص۲۰.

[۳] همان: ص۲۱.

[۴] همان: ص۲۱.

[۵] الجرجاني: التعريفات، ص۱۸، مكتبة البابي الحلبي، الازهر، القاهرة، ۱۳۵۷ه/ ۱۹۳۸م.

[۶] الفصول المهمة، هامش ص۱۱.

[۷] این پاسخ را جناب حجت الإسلام و المسلمین سید منیر خباز قرائت نمود.

[۸] الشيخ محمد رضا المظفر: عقائد الإمامية، ص۱۶۰-۱۶۱، مركز الأبحاث العقائدية.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

87 + = 90

بستن